Na placu Jana Pawła II w Głogowie, tuż obok zamku książąt głogowskich, stoi granitowy monument, który trudno przeoczyć. Pomnik Dzieci Głogowskich to najsłynniejszy symbol miasta – surowa, monumentalna forma przypominająca wieżę oblężniczą z płaskorzeźbą przywiązanych do niej pięciorga dzieci. To upamiętnienie wydarzeń z 1109 roku, kiedy obrońcy Głogowa stanęli przed najtrudniejszym wyborem w swoim życiu.
Historia, którą opowiada ten pomnik, należy do najdramatyczniejszych kart polskiego średniowiecza. Cesarz Henryk V podczas oblężenia miasta kazał przywiązać głogowskie dzieci do machin oblężniczych jako żywe tarcze. Obrońcy nie poddali się – strzelali do własnych dzieci, by nie oddać grodu. To właśnie ten moment opisał w swojej kronice Gall Anonim, a fragment tego opisu widnieje na granitowej płycie pomnika w dwóch wersjach językowych.
- Monumentalna, surowa forma przypominająca prawdziwą machinę oblężniczą
- Płaskorzeźba pięciorga dzieci, mocno działająca na wyobraźnię
- Oryginalny cytat z kroniki Galla Anonima, dwa języki
- Pomnik ufundowany głównie ze składek mieszkańców Głogowa
- Ważne miejsce uroczystości patriotycznych i lokalnych rocznic
Historia powstania pomnika
Pomysł, by upamiętnić bohaterską obronę Głogowa, pojawił się w 1966 roku. Głogowskie Towarzystwo Kultury zaproponowało budowę monumentu w związku z obchodami tysiąclecia państwa polskiego. Sprawa się przeciągała – wniosek zatwierdzono dopiero w 1978 roku, a konkurs na projekt przyciągnął trzydzieści prac.
Wygrał projekt bułgarskiego rzeźbiarza Dymitra Petrowa Vaceva, który współpracował z polskim malarzem Juliuszem Woźniakiem. Vacev mieszkał wtedy w Warszawie i stworzył dzieło, które stało się wizytówką Głogowa. Monument powstał głównie dzięki składkom mieszkańców – rozprowadzano specjalne cegiełki, a głogowianie hojnie wspierali inwestycję. To był ich pomnik, wybudowany z ich pieniędzy i dla ich historii.
Odsłonięcie nastąpiło 1 września 1979 roku i było wielkim wydarzeniem dla miasta. Wybrany termin miał podwójne znaczenie – zbiegła się wtedy 40. rocznica wybuchu II wojny światowej i 870. rocznica obrony Głogowa. Na uroczystość przybyły tłumy mieszkańców.
Dymitr Petrov Vacev za swoje dzieło otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Głogowa. Pomnik stał się nie tylko symbolem historycznym, ale i miejscem manifestacji – w 1982 roku odbywały się tu zgromadzenia w trudnych czasach stanu wojennego.
Co przedstawia pomnik
Centralnym elementem jest symboliczna machina oblężnicza z płaskorzeźbą przedstawiającą pięcioro przywiązanych dzieci. Wysokość tej części to około 2,5 metra. Forma jest surowa, monumentalna – wykonana z granitu, bez zbędnych detali. To nie jest pomnik, który ma wzruszać słodyczą czy sentymentalnością. Ma uderzyć prostotą i brutalnością tego, co przedstawia.
Po prawej stronie znajduje się wielka granitowa płyta o wymiarach 2,88 na 3,5 metra. Wyryty jest na niej fragment kroniki Galla Anonima opisujący oblężenie – zarówno po polsku, jak i po łacinie. Po lewej stronie umieszczono granitowy znicz z napisem: „DZIECIOM GŁOGOWA 1109″. Za płytą jest podpórka pod wieńce, bo to miejsce pełni ważną funkcję podczas uroczystości patriotycznych i rocznicowych.
Całość robi wrażenie. Nie jest to pomnik ładny w tradycyjnym sensie – jest przejmujący, ciężki, trudny. Dokładnie taki, jaki powinien być dla upamiętnienia takiej tragedii.
Obrona Głogowa w 1109 roku – co naprawdę się wydarzyło
Cesarz Henryk V prowadził kampanię przeciwko Polsce i dotarł do Głogowa. Gród bronił się skutecznie, co denerwowało cesarza. Wtedy przyszedł rozkaz – schwytanych głogowskich jeńców, prawdopodobnie dzieci, przywiązano do machin oblężniczych jako żywe tarcze. Obrońcy stanęli przed wyborem: poddać się albo strzelać do własnych najbliższych.
Nie poddali się. Gall Anonim opisał to tak, że ojcowie strzelali do synów. Gród pozostał niezdobyty, a bohaterska postawa głogowian przeszła do historii. Czy faktycznie byli to wszyscy młodzi chłopcy, czy może także dorośli jeńcy – historycy do dziś dyskutują. Kronika mówi o dzieciach, więc ta wersja utrwaliła się w pamięci.
Obrona Głogowa była początkiem klęski wojsk Henryka V. Po tym wydarzeniu cesarz wycofał się z ziem polskich. To jedno z ważniejszych zwycięstw w historii średniowiecznej Polski.
Dla kogo to miejsce
Pomnik Dzieci Głogowskich to punkt obowiązkowy dla każdego, kto interesuje się polską historią średniowieczną. Dla miłośników historii wojskowości to konkretny przykład, jak wyglądały oblężenia w tamtych czasach i jakie metody stosowano. Dla osób wrażliwych na symbolikę – to miejsce do refleksji nad ceną, jaką płacono za wolność.
Z dziećmi też warto tu przyjść, choć historia jest ciężka. To dobra okazja, żeby opowiedzieć o tym, jak wyglądało życie w średniowieczu i czym była obrona grodu. Nie każde dziecko zrozumie głębię tego dramatu, ale sama forma pomnika robi wrażenie i zostaje w pamięci.
Monument otacza park – przyjemne miejsce na spacer i chwilę zadumy. Nazwa placu – plac Jana Pawła II – też nie jest przypadkowa, bo przestrzeń wokół pomnika została poświęcona pamięci papieża Polaka.
Pomnik jako symbol miasta
Dla głogowian ten monument to coś więcej niż tylko atrakcja turystyczna. To symbol ich miasta, punkt odniesienia, miejsce spotkań i uroczystości. Podczas świąt państwowych i rocznic składane są tu wieńce, odbywają się oficjalne ceremonie. To tutaj Głogów pamięta o swojej historii.
Nietypowa sylwetka pomnika przyciąga uwagę już z daleka. Znajduje się na wytyczonej miejskiej trasie turystycznej, więc łatwo go znaleźć zwiedzając Głogów. Położenie tuż obok Zamku Książąt Głogowskich jest nieprzypadkowe – te dwa miejsca tworzą historyczne centrum miasta i warto je odwiedzić razem.
Informacje praktyczne – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić
Pomnik znajduje się na placu Jana Pawła II w centrum Głogowa, bezpośrednio przy ulicy Brama Brzostowska. Dojazd jest prosty – zarówno samochodem, jak i komunikacją miejską. W pobliżu jest parking, a całe centrum Głogowa można zwiedzać pieszo.
Jako że to pomnik na otwartym placu, dostępny jest całą dobę i bezpłatnie. Można przyjść o każdej porze, choć najlepsze światło do zdjęć jest rano i wieczorem. Sam pomnik obejrzy się w kilkanaście minut, ale warto poświęcić więcej czasu na spacer po parku i zwiedzenie pobliskiego zamku.
Ile czasu zaplanować: samo oglądanie pomnika to 15-20 minut. Jeśli dodać spacer po okolicy i wizytę na zamku – warto przeznaczyć godzinę, może półtorej. Głogów nie jest dużym miastem, więc łatwo połączyć kilka atrakcji w jeden dzień.
Dojazd: Z Wrocławia to około godziny jazdy samochodem autostradą A4. Z Zielonej Góry – podobnie. Pociągiem też można dojechać – dworzec PKP w Głogowie znajduje się niedaleko centrum. Z dworca do pomnika to około 15 minut spacerem.
Warto zabrać aparat – pomnik robi wrażenie na zdjęciach, zwłaszcza w kontekście zamku w tle. Jeśli ktoś interesuje się historią, można wcześniej przeczytać fragment kroniki Galla Anonima o oblężeniu Głogowa – wtedy wizyta nabiera dodatkowego wymiaru.
