W samym środku krakowskiego Rynku Głównego stoi długi, renesansowy budynek z charakterystyczną attyką pełną maskaronów. To Sukiennice – miejsce, które od XIII wieku pełniło funkcję handlową i które do dziś łączy w sobie sklepy z pamiątkami na parterze oraz galerię sztuki na piętrze. Dla jednych to przede wszystkim szansa na zakup bursztynowej biżuterii czy góralskich parzenic, dla innych okazja do zobaczenia najważniejszych polskich obrazów XIX wieku w jednym miejscu.
Historia handlu w sercu Krakowa
Pierwsze kamienne kramy kazał postawić Bolesław Wstydliwy – stały w dwóch rzędach, tworząc coś w rodzaju uliczki pośrodku rynku. Chodziło o handel suknem, stąd nazwa, która przetrwała do dzisiaj.
W drugiej połowie XIV wieku powstała murowana hala z dachem, która spłonęła dwa wieki później, a podczas odbudowy Sukiennice zyskały renesansowe cechy – wspaniałą attykę z maskaronami i podział wielkiej hali na dwa piętra. To właśnie ten renesansowy kształt z połowy XVI wieku nadal dominuje w wyglądzie budynku. Obecny wygląd Sukiennic określiła też przebudowa z końca XIX wieku, podczas której dodano ostro zakończone arkady.
Muzeum Narodowe w Krakowie powstało 7 października 1879 roku dekretem Rady Miasta Krakowa, po dwuletniej renowacji Sukiennic. Na uroczystym balu 3 października 1879 ogłoszono, że artysta Henryk Siemiradzki ofiarował miastu swój monumentalny obraz „Pochodnie Nerona” z zamiarem stworzenia nowej galerii narodowej w budynku.
Przez stulecia Sukiennice odgrywały kluczową rolę w życiu gospodarczym Krakowa, służąc jako centralny rynek, gdzie kupcy z całej Europy zbierali się, by handlować towarami. Hala była podzielona na stoiska specjalizujące się w różnych rodzajach towaru – od tkanin i przypraw po metale szlachetne i rzemiosło.
Co można zobaczyć na parterze Sukiennic
Wewnątrz Sukiennic znajdują się stoiska, gdzie można kupić pamiątki z Krakowa, w tym ręcznie robione produkty drewniane, skórzane torby, biżuterię czy góralskie chusty, a nawet kompletny krakowski strój. To tradycja tego miejsca – handel trwa tu nieprzerwanie od wieków, choć towary się zmieniły.
Parter to długa hala z dwoma rzędami kramów po bokach. Sporo jest jubilerów oferujących bursztyn w różnych formach, są też stoiska z wyrobami skórzanymi, rzeźbami w drewnie i ludowymi pamiątkami. Ceny wyższe niż gdzie indziej w mieście, ale za to lokalizacja nie do pobicia – można wejść między jedną atrakcją a drugą.
Atmosfera bywa tłoczna, zwłaszcza w sezonie letnim i w weekendy. Wąskie przejścia między stoiskami wypełniają się grupami turystów, ale jeśli ktoś lubi takie targowiskowe klimaty, to właśnie tu poczuje ciągłość handlowej tradycji Krakowa.
Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku na pierwszym piętrze
Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach to najstarszy oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, a wystawa stała na pierwszym piętrze budynku prezentuje malarstwo i rzeźbę reprezentujące oświecenie, romantyzm, akademizm, a także różne style końca XIX wieku, takie jak realizm, impresjonizm i wczesną fazę Młodej Polski.
Galeria posiada największą stałą wystawę polskiego malarstwa i rzeźby XIX wieku, w czterech wielkich salach. To miejsce, gdzie w jednym miejscu można zobaczyć najważniejsze dzieła polskich artystów tego okresu – od monumentalnych płócien historycznych po kameralne portrety i pejzaże.
Wnętrza galerii same w sobie robią wrażenie – wysokie sale z drewnianymi podłogami i starannie dobranym oświetleniem. Większość dzisiejszej kolekcji w Sukiennicach pochodzi z darów od kolekcjonerów, artystów i ich rodzin, co nadaje temu miejscu charakter nie tylko muzealny, ale też osobisty.
Budynek wyposażony jest w windę, która zapewnia łatwy dostęp do galerii i tarasów Sukiennic, również dla odwiedzających na wózkach inwalidzkich. Winda posiada przyciski z kodem Braille’a.
Dla kogo są Sukiennice
Parter z kramami to miejsce dla każdego, kto szuka pamiątki z Krakowa lub po prostu chce zobaczyć, jak wygląda handel w zabytkowym budynku. Rodziny z dziećmi przejdą szybko, bo stoiska są podobne do siebie i po kilku minutach robi się monotonnie. Ale jeśli ktoś konkretnie szuka bursztynu albo ręcznie rzeźbionej szkatułki, znajdzie tu spory wybór.
Galeria na piętrze to zupełnie inna historia. To propozycja dla osób zainteresowanych sztuką, historią Polski XIX wieku albo po prostu chcących spędzić godzinę w spokojniejszej atmosferze niż na zatłoczonym Rynku. Studenci historii sztuki mają tu prawdziwe pole do popisu, ale obrazy są na tyle przystępne tematycznie, że nie trzeba być ekspertem, żeby je docenić.
Warto wybrać się tu w dni powszednie rano lub późnym popołudniem – wtedy zarówno na parterze, jak i w galerii jest znacznie mniej ludzi.
Sukiennice nocą i z zewnątrz
Nawet jeśli ktoś nie ma ochoty wchodzić do środka, warto obejść Sukiennice dookoła. Budynek ma ponad 100 metrów długości i dominuje w centrum Rynku. Renesansowa attyka z maskaronami – groteskowymi twarzami – to jeden z najczęściej fotografowanych elementów krakowskiej architektury.
Wieczorem, gdy zapala się iluminacja, Sukiennice robią jeszcze większe wrażenie. Arkady od strony północnej i południowej tworzą przejścia, którymi można przejść na drugą stronę Rynku – to wygodny skrót i dobry punkt obserwacyjny.
Wokół budynku ustawiają się dorożki, stoiska z kwiatami i uliczni muzycy. Latem stoliki kawiarni zajmują każdy skrawek wolnej przestrzeni. To tętniące życiem miejsce o każdej porze dnia.
Praktyczne informacje – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Parter Sukiennic z kramami jest dostępny bezpłatnie. Można wejść i wyjść kiedy tylko Rynek jest otwarty – zwykle od rana do wieczora, choć konkretne godziny poszczególnych stoisk mogą się różnić.
Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku (pierwsze piętro) wymaga biletu wstępu. Ceny standardowe to około 20-30 zł (bilet normalny), z ulgami dla studentów i seniorów. Muzeum oferuje audioguidy w kilku językach, w tym po polsku, angielsku, niemiecku i francusku.
Godziny otwarcia galerii to zazwyczaj wtorek-niedziela od 10:00 do 18:00, poniedziałki zamknięte (typowy harmonogram muzeów narodowych). Warto sprawdzić aktualne godziny na stronie Muzeum Narodowego w Krakowie przed wizytą, bo mogą się zmieniać w zależności od sezonu czy świąt.
Dojazd: Sukiennice znajdują się dokładnie w centrum Rynku Głównego w Krakowie, więc najlepiej dojść pieszo. Z Dworca Głównego to około 10-15 minut spacerem przez Planty i Bramę Floriańską. Jeśli ktoś przyjeżdża tramwajem, najbliższe przystanki to „Teatr Słowackiego” lub „Poczta Główna” – stamtąd kilka minut pieszo.
Ile czasu przeznaczyć: Same kramy na parterze to 15-30 minut, chyba że ktoś poważnie myśli o zakupach. Galeria na piętrze to godzina do półtorej godziny, jeśli chce się spokojnie obejrzeć wszystkie sale. Można też połączyć wizytę w Sukiennicach z innymi atrakcjami Rynku – Bazyliką Mariacką, Wieżą Ratuszową czy podziemiami Rynku.
Udogodnienia: W budynku znajduje się winda, szatnia, przewijak dla dzieci, kawiarnia i sklep muzealny. Dostępne jest Wi-Fi. Obiekt przystosowany dla osób z trudnościami w poruszaniu się.